Streszczenie

Dziękujemy za zainteresowanie się PLD Linux Distribution!

W tym rozdziale przedstawione zostaną różne aspekty dotyczące projektu PLD, takie jak jego historia, cele, model rozwoju, itp.

Konwencje użyte w tej książce

Aby jak najlepiej zrozumieć i przyswoić informacje zawarte w tym podręczniku, warto zapoznać się wpierw z użytymi konwencjami.

$ komenda

W ten sposób opisywane są komendy, które wykonać możemy z uprawnieniami użytkownika.

# komenda

Tutaj natomiast przedstawiona została komenda, którą należy wykonać z poziomu użytkownika root, czyli administratora.

Zbyt długie linie zrzutów ekranowych, które nie mieszczą się w jednej linii, podzielone są przy pomocy znaku \. Czyli:

# komenda z_bardzo_\
długim_parametrem

należy zinterpretować jako:

# komenda z_bardzo_długim_parametrem

W dokumentacji dosyć często korzysta się z następującej konstrukcji:

{$zmienna}

Tak oznaczane są miejsca, w których użytkownik może lub musi samodzielnie dokonać wyboru i wstawić w miejsce ciągu znaków {$zmienna} odpowiednią wartość.

Niejdnokrotnie w nazwach plików pojawia się znak "gwiazdki", który należy odczytywać podobnie jak robi to powłoka (shell), a więc zastępuje dowolny ciąg znaków, przykładowo:

/katalog/plik.*

O tym podręczniku

Celem tego podręcznika jest pomoc w zainstalowaniu PLD Linux Distribution na Twojej maszynie. Nie jest to i nigdy nie będzie zamiennik dokumentacji systemowej. Jeśli będzie to Twoja pierwsza instalacja Linuksa, gorąco zachęcamy Cię do przeczytania wpierw tego podręcznika. Nawet jeśli jesteś doświadczonym użytkownikiem, warto przestudiować instrukcje dotyczące instalacji, aby upewnić się, że wszystko pójdzie gładko.

Oprócz niniejszej dokumentacji możemy szukać pomocy w wielu innych miejscach. Prężnie działają listy dyskusyjne oraz oficjalne kanały IRC (#PLD i #PLDhelp). Na często zadawane pytania (FAQ) odpowiedzi można znaleźć na głównej stronie WWW.

Jeśli uważasz, że dokumentacja jest niepełna, znalazłeś błędy, lub chciałbyś do nas dołączyć prosimy o wysłanie informacji na listę dyskusyjną <pld-doc@pld-linux.org> lub o kontakt z jednym z autorów dokumentacji, których listę zamieszczono w sekcja Autorzy dokumentacji PLD w rozdział O podręczniku

Krótka historia PLD

Wraz ze wzrostem zainteresowania Linuksem w Polsce, rosły naciski na stworzenie polskiej dystrybucji tego systemu. Niemal wszyscy jej chcieli, a niektórzy nawet mówili, że już takową robią. Nic jednak z tego nie wynikało. Wreszcie, w lipcu 1998, zawiązał się projekt mający na celu stworzenie polskiej dystrybucji Linuxa. Projekt PLD, czyli Polish(ed) Linux Distribution, był na tyle dobrze zorganizowany, by przetrwać trudne początki. Nie obeszło się oczywiście bez burzliwych dyskusji na temat kształtu dystrybucji, doboru oprogramowania jak również wersji jądra, na której projekt ma być rozwijany. W efekcie zdecydowano się prowadzić równolegle dwa projekty. Pierwszy został nazwany PLD-devel i był forpocztą dla obecnego PLD-stable. Prace nad 1.1 PLD (devel) koordynowali przede wszystkim Wojtek Ślusarczyk, Marcin Korzonek i Arek Miśkiewicz. Miała to być pierwsza dystrybucja Linuxa zgodna z nowym, promowanym przez OpenGroup, standardem - Unix98. Równolegle druga grupa, na czele z Tomkiem Kłoczko i Arturem Frysiakiem, pracowała nad podwalinami właściwej PLD-stable.

Nieco później, przede wszystkim z braku wolnego czasu z prac nad projektem wycofali się Wojtek Ślusarczyk, Andrzej Nakonieczny oraz Marcin Korzonek. Tomasz Kłoczko postanowił kontynuować prace nad PLD, gromadząc wokół siebie coraz to większą liczbę developerów. Pojawiła się domena pld.org.pl, a wraz z nią liczne adresy "funkcjonalne", takie jak ftp.pld.org.pl, www.pld.org.pl czy cvs.pld.org.pl. Ruch na listach mailingowych stawał się coraz większy, widać było, iż projekt zyskiwał na popularności.

22 listopada 2002 roku światło dzienne ujrzała pierwsza stabilna wersja dystrybucji PLD Linux Distribution 1.0 (Ra). Jeszcze w czasie jej stabilizacji rozpoczęły się prace nad kolejną wersją.

Twórcy projektu zakładali uniwersalność PLD, która pozwalałaby na korzystanie z dystrybucji przez użytkowników z całego świata, jednak pojawiły się obawy, że nazwa Polish(ed) Linux Distribution odstraszy potencjalnych odbiorców z innych krajów. Postanowiono, że zmieniona zostanie nazwa projektu. Pozostawiono charakterystyczny skrót "PLD" w niezmienionej postaci, zmieniono zaś jego rozwinięcie - nazwa "PLD" stała się rekurencyjnym skrótem od PLD Linux Distribution.

Informacje o PLD

Oficjalne wersje PLD

W PLD oficjalnym wersjom dystrybucji nadawane numery oraz dwuliterowe oznaczenia kodowe, które pochodzą od skrótowych oznaczeń pierwiastków. Pierwszej wersji PLD nadano oznaczenie Ra (Rad), zaś kolejne odpowiadają nazwom pierwiastków poukładanych zgodnie z kolejnością określoną przez ich liczbę atomową.

Zazwyczaj jednych i drugich oznaczeń można używać zamiennie, jednak w niektórych wypadkach używa się jedynie oznaczeń cyfrowych, tak oznacza się uaktualnione wersje dystrybucji. Przykładowo nazwa Ra odnosi się zarówno do PLD 1.0 jak i jej zaktualizowanej wersji - PLD 1.1.

Model rozwoju PLD Linux Distribution

Rozwój PLD Linux Distribution przebiega w sposób otwarty i elastyczny. Efekt końcowy to wynik nakładu wielu osób, nie tylko developerów posiadających prawo zapisu do repozytorium CVS (o którym poniżej), ale także użytkowników zgłaszających informacje o błędach lub nadsyłających poprawki lub propozycje zmian. Z chęcią przyjmiemy nowych developerów, a osoby chcące być bardziej związane z projektem powinny zapisać się na listę dyskusyjną developerów pld-devel-pl@lists.pld-linux.org.

Informacje o PLD i sposobie jego rozwoju:

• Repozytorium CVS

  Źródła PLD Linux Distribution trzymane są w repozytorium CVS (Concurrent Versions System, http://www.cyclic.com/CVS/index.html), wolnodostępnym systemie kontroli wersji dostarczanym wraz z naszą dystrybucją. Serwer CVS PLD Linux Distribution (http://cvs.pld-linux.org/) jest dostępny dla wszystkich w trybie tylko dla odczytu (Read Only), oraz dodatkowo w trybie do odczytu/zapisu (Read/Write) dla developerów. Repozytorium zostało podzielone na kilka modułów w celu ułatwienia pracy osobom doń commitującym (określenie commit pochodzi z podręcznika systemowego cvs).

• Serwer DistFiles

  W zamierzchłych czasach wszystkie pliki (a więc kody źródłowe, łatki (patche), poprawki, itp) potrzebne do zbudowania pakietów trzymane były w repozytorium. Niestety CVS nie został zaprojektowany do przechowywania plików binarnych (a archiwum tar.gz takim jest) i próba zmuszenia go do przechowywania takowych dostarczała różnych problemów. A to osoba posiadające stosunkowo wolne łącze zaczęła wrzucać kilkudziesięcio megabajtowy plik, skutecznie blokując możliwość pracy innym developerom na kilka godzin. Uciążliwe były też pozostające tzw. 'locki', czyli blokady na modułach repozytorium (przede wszystkim SOURCES/). Rozwiązaniem tych problemów było wprowadzenie w maju 2003 roku serwera DistFiles, do którego przeniesiono większość plików binarnych z CVS.

• Core Developers Group

  Gdyby PLD Linux Distribution było firmą, Core Developers Group najtrafniej można by określić jako Radę Nadzorczą. Jej celem jest podejmowanie w sposób demokratyczny krytycznych dla dystrybucji decyzji oraz rozwiązywanie konfliktów, których nie dało się zażegnać w inny sposób. W skład Grupy wchodzą developerzy aktywnie udzielający się w projekcie.

• Lista dyskusyjna pld-devel-pl@lists.pld-linux.org

  Na liście tej prowadzone są dyskusje na temat bieżących prac nad dystrybucją, jak również ustalane są plany na przyszłość. Jeśli nie posiadasz prawa zapisu do repozytorium, a chciałbyś podzielić się efektami swych prac z innymi, lista ta jest najlepszym miejscem na poinformowanie o tym fakcie.

• Buildery

  Mianem builderów określane są specjalnie przygotowane środowiska (często na dedykowanych maszynach), na których budowane są pakiety, które później zostaną umieszczone na serwerach FTP projektu. Każda z linii dystrybucji ma swoje oddzielne buildery, stworzone z pakietów dla niej przeznaczonych.

  Nie wszyscy developerzy mają prawo do puszczania zleceń na buildery, czyli rozkazów zbudowania poszczególnych pakietów - przywiliej ten ma ledwie garstka osób, zaznajomionych z automatyką oraz znających potrzeby danej dystrybucji. Rzadko kiedy zachodzi potrzeba bezpośredniego grzebania w strukturze danego środowiska - codzienna praca opiera się na wysyłaniu odpowiednio przygotowanych maili, podpisanych kluczem PGP osoby uprawnionej.

• Nest

  Kolejnym istotnym elementem rozwoju projektu jest Nest. Jak samo rozwinięcie skrótu (Never Ending STory) wskazuje, prace nad tą linią nigdy się nia zakończą. Jest to niejako "materialne" odzwierciedlenie bieżących prac w CVS projektu - wszelkie zmiany w rezpozytorium powodują przebudowanie danego pakietu na builderach Nest. Oczywiście, może to doprowadzić do sytuacji, gdy środowisko to będzie niespójne, jednak w przypadku tej "linii" jest to zjawisko całkowicie normalne i akceptowalne, dlatego osoby chcące trzymać rękę na pulsie powinny się dwa razy zastanowić, gdyż przejście na Nesta może (ale nie musi) doprowadzić do sytuacji, gdy po kolejnym upgradzie pakietów system przestanie funkcjonować.

Projekty związane z PLD

• Rescue CD

  Jest to niewielka dystrybucja startująca z płyty CD, bez konieczności instalacji na twardym dysku. Zawiera zestaw wyspecjalizowanych narzędzi pomocnych w przypadku usuwania awarii systemu. Rescue CD oparto o jądro PLD i wyposażono w zestaw najbardziej niezbędnych programów, dzięki czemu udało się uzyskać niewielkie rozmiary dystrybucji. Pozwala to załadowanie całości do pamięci operacyjnej, a następnie a wyjęcie płyty CD z czytnika. Lista dostępnych programów jest umieszczona na domowej stronie WWW projektu.

• PLD Live CD

  Projekt mający na celu stworzenie kompletnej dystrybucji Linuksa startującej z płyty CD, zawiera znaczną ilość narzędzi i programów użytkowych. PLD Live jest przygotowane dla zwykłych użytkowników chcących bliżej poznać PLD, zawiera system X Window i liczne programy użytkowe. Z założenia w PLD Live dokonywano jak najmniej zmian w stosunku do bazowej dystrybucji - PLD, ta cecha, oraz możliwość instalacji całości na dysku twardym, daje nam gotowe, w pełni skonfigurowane PLD.

• NEST (Never Ending STory)

  Użytkownicy mogą się zetknąć także z tworem o nazwie NEST. Jego nazwa po rozwinięciu jest dokładnym odzwierciedleniem jego funkcji. Jest roboczą, automatycznie tworzoną "dystrybucją" z najnowszych dostępnych pakietów. Pakiety te nie przeszły okresu testowania, a więc używanie takiej dystrybucji jest praktycznie niemożliwe.

• DC (Devil's Compilation)

  Po wydaniu stabilnej wersji Ra, użytkownicy chcieli mieć dostęp do nowych wersji programów, prace nad nową wersją dystrybucji jeszcze nie ruszyły, zaś NEST nie nadawał się do użytku. Kilku deweloperów PLD postanowiło stworzyć coś co zapełni tę lukę - tak oto powstało DC. Mimo że Devil's Compilation było odrębną inicjatywą, to znalazło grono zainteresowanych z pośród użytkowników PLD. Po rozpoczęciu prac nad PLD 2.0 projekt DC przestał być potrzebny i został zaniechany.

Ważne adresy

• Strona główna - http://pld-linux.org

• Dokumentacja - http://pl.docs.pld-linux.org

• Listy dyskusyjne - http://lists.pld-linux.org

• Częściowe archiwa list dyskusyjnych - mail-archive.com, Gmane

• Serwer IRC (freenode) http://irc.freenode.net

  Serwer IRC (IRCnet) http://ircnet.org

  Serwer PLDNet: irc.pld-linux.org

  Istniejące kanały:

  • #pld - kanał przeznaczony dla Developerów.

  • #pldhelp - kanał użytkowników PLD

  • #pldlivecd - kanał użytkowników LiveCD

  Kanały w powyższych sieciach są połączone za pomocą specjalnego bota. Przydatny w takich przypadkach może być skrypt do programu irssi znajdujący się na stronie http://vorlon.icpnet.pl/~agaran/forwardfix.pl lub w zasobach poldka (poldek -i irssi-script-forwardfix), który ma zadanie przekazywać wiadomości między sieciami.

• System zgłaszania błędów - http://bugs.pld-linux.org

• Rescue CD - http://rescuecd.pld-linux.org

• PLD Live CD - http://livecd.pld-linux.org

Źródła obrazów ISO

Obrazy ISO są katalogowane wg. schematu {$serwer}/{$wersja}/{$arch} np.: ftp.iso.pld-linux.org/2.0/i586. Wersje systemu szerzej opisano w sekcja Oficjalne wersje PLD w rozdział Wprowadzenie, zaś architektury w sekcja Architektury pakietów w rozdział Zarządzanie pakietami.

Dla każdego z obrazów ISO dostępna jest suma MD5, umieszczona w pliku o rozszerzeniu md5. Dzięki niej będziemy mogli sprawdzić przed nagraniem czy pobrany obraz nie zawiera żadnych zmian. Do obliczenia skrótów MD5 w pod systemami uniksowymi posłużymy się programem md5sum, zaś w systemach Microsoftu użyjemy dostępnego na serwerze programu md5sum.exe.

Serwery FTP z obrazami ISO:

• TASK, Gdańsk, Polska - ftp://ftp.iso.pld-linux.org

Serwery z pakietami

Pakiety są katalogowane wg. schematu {$serwer}/dists/{$wersja}/{$źródło}/{$arch} np.: ftp.pld-linux.org/dists/2.0/PLD/i586/. Wersje systemu szerzej opisano w sekcja Oficjalne wersje PLD w rozdział Wprowadzenie, źródła w sekcja Źródła pakietów w rozdział Zarządzanie pakietami, zaś architektury w sekcja Architektury pakietów w rozdział Zarządzanie pakietami.

PLD możemy zainstalować z sieci za pomocą protokołu FTP, HTTP lub RSYNC. Pakiety możemy pobierać z głównego serwera PLD lub z jednego z wielu lustrzanych.

Wstęp

Pomysł na nasze logo zrodził się w głowie Agnieszki Sloty. Projekt graficzny został stworzony przez Marcina Mierzejewskiego (Kevin) i Maćka Zielińskiego.

Loga duże

• Może być używane tylko wtedy, gdy:

  • produkt z logiem jest używany zgodnie z udokumentowanymi na www.pld-linux.org zasadami (na przykład oficjalne płyty CD)

  • uzyskają aprobatę PLD Linuksa do używania loga w określonych celach

• Część całkowitego produktu uznana jest oficjalnie za należącą do PLD (tak jak jest to opisane w punkcie pierwszym) i jeśli posiada wyraźnie zaznaczone informacje, że tylko ta cześć została zatwierdzona

• Zastrzegamy sobie prawo do unieważnienia i modyfikacji licencji dla danego produktu

Pozwolenie na używanie oficjalnego loga zostało przyznane dla wszelkiego typu odzieży (t-shirty, czapki, itd) ale pod warunkiem, że są one wykonywane przez developerów PLD i nie są sprzedawane dla zysku.

Wyjaśnienie: Licencja "zapożyczona" z Debiana.

Ikony do umieszczania na stronach WWW

Powered by PLD Linux

To logo i jego zmodyfikowane wersje mogą być zamieszczane dla podkreślenia poparcia dla projektu, lecz nie oznacza ono, że dany produkt jest częścią projektu.

Przypomnienie: docenimy jeśli dodasz do obrazka link wskazujący na www.pld-linux.org i umieścisz go na swojej stronie.

Ikony stworzone przez użytkowników

To logo i jego zmodyfikowane wersje mogą być zamieszczane dla podkreślenia poparcia dla projektu, lecz nie oznacza ono, że dany produkt jest częścią projektu.

Przypomnienie: docenimy jeśli dodasz do obrazka link wskazujący na www.pld-linux.org i umieścisz go na swojej stronie.

Galeria rysunków Karola Kreńskiego

Pod tym adresem http://www.inf.sgsp.edu.pl/pub/MALUNKI/PLD/ Karol Kreński "Mimooh" umieścił sporą galerię obrazków związanych z PLD Linux Distribution

Wymagania

Minimalne wymagania w przypadku architektury x86:

• procesor minimum klasy 386

• 16 MB pamięci RAM (ze swapem przynajmniej 32MB)

• 50MB wolnego miejsca na dysku twardym

• napęd CD-ROM lub stacja dyskietek 3,5 cala

Przygotowanie

# dd if=bootdisk.img of=/dev/fd0

Instalacja

Po instalacji

Po instalacji system uruchamiany jest w trzecim "poziomie pracy". Jeśli dana maszyna będzie korzystała z X-Window to zapewne zechcemy aby korzystała z piątego poziomu, o zarządzaniu poziomami pracy przeczytamy w sekcja Zmiana poziomu pracy systemu w rozdział Administracja.

Instalator pozostawił w systemie pliki zawierające szczegóły instalacji, oto ich lista:

• /var/log/installer - szczegółowy dziennik instalacji

• /etc/installer.conf - lista ustawień instalatora

• /etc/installer.pkgs - lista wybranych pakietów

• /etc/installer.sysconf - wstępna konfiguracja systemu

Jeśli wybraliśmy jedną z minimalnych wersji systemu, to teraz powinna nastąpić właściwa część instalacji pakietów. W tym celu należy użyć programu Poldek, jego opis odnajdziemy w sekcja Poldek w rozdział Zarządzanie pakietami

Wstęp

Mamy możliwość zainstalowania PLD przy pomocy innego systemu operacyjnego, sposób ten ma tę zaletę, że daje nam okazję dobrego poznania PLD już na etapie instalacji, a ponadto umożliwia wykonanie bardziej wyrafinowanych operacji, które są niedostępne z poziomu instalatora. Ta metoda instalacji pozwala zainstalować bardzo małą wersję systemu, (ok. 120MB), która wystarcza do uruchomienia systemu, skonfigurowania sieci, Poldka i pobrania kolejnych pakietów.

Do instalacji możemy użyć działającej dystrybucji, jednak najwygodniejsze będzie użycie dystrybucji typu live: RescueCD lub PLD-Live. Użycie systemu z płyty CD ma tą zaletę, że instalacja może być wykonywana na docelowej maszynie, co ułatwi nam stworzenie prawidłowego obrazu initrd. Do instalacji Th należy użyć RescueCD 2.90 lub nowszej (kiedy się pojawią), zaś do instalacji Ac - jednej ze starszych wersji np. 2.01.

Osoby ciekawe jak wygląda przebieg instalacji "na żywo", mogą obejrzeć nagranie przykładowej instalacji.

Uwaga! W niniejszym rozdziale nie zawarto wielu zbyt szczegółowych opisów, dlatego w przypadku drukowania na papierze może być konieczne dodrukowanie innych rozdziałów dokumentacji.

Przygotowanie

# cfdisk /dev/hda

# mkswap /dev/hda1

# mkfs.ext2 /dev/hda2

# mkdir /pldroot
# mount /dev/hda2 /pldroot

DEVICE=eth0
IPADDR=192.168.0.2/24
ONBOOT=yes
BOOTPROTO=none

eth0 default via 10.0.0.254

nameserver 193.192.160.243

# service network restart

# export ftp_proxy=w3cache.dialog.net.pl:8080

choose equivalents manually = yes

# mkdir -p /pldroot/var/cache/poldek-cache

cachedir = /pldroot/var/cache/poldek-cache

Instalacja

# rpm --root /pldroot --initdb

# poldek --root /pldroot

poldek> install setup FHS dev pwdutils chkconfig dhcpcd poldek vim geninitrd \
modutils cpio lilo mount login mingetty

# poldek --root /pldroot -i setup FHS dev pwdutils chkconfig \ 
dhcpcd poldek vim geninitrd modutils cpio lilo mount login mingetty

# poldek --root /pldroot -i kernel

boot=/dev/hda
read-only
lba32
prompt
timeout=100

image=/boot/vmlinuz
	label=pld
	root=/dev/hda2
	initrd=/boot/initrd

# chroot /pldroot /sbin/lilo

timeout 10

title  pld
root (hd0,1)
kernel /boot/vmlinuz boot=/dev/hda
initrd /boot/initrd

# chroot /pldroot /sbin/grub

grub> root (hd0,1)
grub> setup (hd0)
grub> quit

# poldek --root /pldroot -i udev
# poldek --root /pldroot -e dev

Konta użytkowników

Aby móc się zalogować do nowego systemu musimy nadać hasło dla root-a:

# chroot /pldroot /usr/bin/passwd

Nic nie stoi na przeszkodzie, żeby utworzyć konta użytkowników i skonfigurować uprawnienia. W tym celu posłużymy się narzędziami z pakietu shadow lub pwdutils, zanim to jednak zrobimy musimy ustalić z jakiej powłoki będą korzystać użytkownicy. Domyślnie oba pakiety ustawiają użytkownikom powłokę /bin/bash, dlatego przy tworzeniu kont musimy ustawić ją na /bin/sh, lub zainstalować Basha.

Zakładając, że mamy zainstalowanego Basha dodajemy konto użytkownika następująco:

# chroot /pldroot /usr/sbin/useradd -m jkowalski

# chroot /pldroot /usr/bin/passwd jkowalski

Operacje końcowe

Przed restartem musimy odmontować systemy plików:

# umount /pldroot/proc
# umount /pldroot

Na koniec wpisujemy polecenie reboot, wyjmujemy płytę z napędu i czekamy aż uruchomi się nowy system.

Aktualizacja z Ra do Ac

Gdy mamy zainstalowane już na dysku PLD 1.x, aby przejść do 2.0 (AC) nie musimy od nowa instalować całego systemu. Możemy posłużyć się skryptem ra2ac. Pakiety z tego skryptu standardowo pobierane są z ftp. Czynnością którą musimy wykonać zanim posłużymy się skryptem to aktualizacja kernela do wersji 2.4.x. Gotowe pakiety możemy pobrać z dwóch źródeł w zależności od architektury.

• Dla architektur: i686 oraz ppc: ftp://ftp.pld-linux.org/dists/ra/updates/2.4/

• Dla architektur: i386, i586, i686: ftp://atos.wmid.amu.edu.pl/pub/pld/ra-24/

Cała aktualizacja systemu sprowadzi się do uruchomienia skryptu i ręcznej rekonfiguracji nowych wersji usług.

Należy pamiętać, że AC jest na kernelu 2.6, lub 2.4 do wyboru, w tych kernelach nie ma ipchains-ów, zamiast tego jest narzędzie nazywające się iptables. Pomimo iż służy do tego samego, regułki mają inną składnie. W kernelach 2.4 i 2.6 niektóre moduły urządzeń inaczej się nazywają, więc na to też należy być przygotowanym.

Skrypt jest przeznaczony dla ludzi, którzy wiedzą co robią i mają ogólne pojęcie o linuksie, jeżeli jesteś początkującym użytkownikiem PLD, to lepszą decyzją będzie od nowa zainstalowanie systemu.

Pierwszym krokiem powinno być zrobienie kopii zapasowej plików konfiguracyjnych - najlepiej przekopiować gdzieś cały katalog /etc, jeżeli masz np. postgresa, to ważne jest abyś zrzucił gdzieś bazy. O innych ważnych usługach i zmianach w konfiguracjach powinniśmy poczytać wcześniej. Wiele nowszych pakietów, stare pliki konfiguracyjne przekopiuje do plików z rozszerzeniem *.old

Zainstalowanego na komputerze kde lub gnome najlepiej jest usunąć (łącznie z katalogami i plikami zaczynającymi się od .kde i .gnome w katalogach domowych użytkowników) - gdyż zmiany są bardzo duże i praca ze starymi ustawieniami powoduje często wadliwą prace. Generalnie ważne jest aby aktualizować jak najmniejszą liczbę pakietów, wtedy wszystko powinno pójść w miarę gładko. Resztę pakietów można później ręcznie doinstalować po aktualizacji.

Teraz pobieramy z cvsu skrypt ra2ac poleceniem:

# cvs -d :pserver:cvs@cvs.pld-linux.org:/cvsroot get raac-converter
cvs server: Updating raac-converter
U raac-converter/ChangeLog
U raac-converter/TODO
U raac-converter/ra2ac

Lub korzystamy z adresu www

Następnie uruchamiamy ra2ac:

# sh raac-converter/ra2ac

Czekamy aż skończy się instalowanie pakietów, na przewijające się niespełnione zależności i błędy nie zważamy :)

I na samym końcu najbardziej nieprzyjemna część aktualizacji - konfiguracja. Należy teraz większość usług jeszcze raz przekonfigurować, część usług będzie potrzebowała tylko przekopiowania konfigu z Ra, jednak inne (np. exim, postfix) wymagają od administratora edycji nowych plików konfiguracyjnych. Ważne jest żeby poczytać w dokumentacji o zmianach w plikach konfiguracyjnych między wersjami które mieliśmy w RA, a wersjami występującymi teraz po skończeniu działania skryptu.

Wstęp

Dokument, który aktualnie czytasz zawiera minimalny zestaw instrukcji i porad koniecnych do instalacji i zarządzania dystrybucją PLD Linux. Większość opisywanych mechanizmów i narzędzi ma o wiele większe możliwości, aby je poznać powinniśmy używać podręczników systemowych info i man (przestarzały). Aby z nich korzystać musisz je zainstalować (o ile nie są już zainstalowane) poleceniami:

poldek -U man
poldek -U info

info {$hasło}

Jeśli szukasz prostego narzędzia o konkretnych możliwościach możemy przejrzeć dokumentację systemową zestawu coreutils:

info coreutils

Możesz również szukać pomocy na listach dyskusyjnych, IRC-u, czy forum. Listę tych jak i wielu innych użytecznych adresów odnajdziesz w sekcja Ważne adresy w rozdział Zasoby sieciowe PLD.

Włączanie i wyłączanie systemu

Tradycyjną metodą wyłączania komputera jest komenda shutdown, np.:

# shutdown -h now

Lub poweroff dająca ten sam efekt.

Użycie komendy halt jest też właściwe.

# halt

Aby zresetować system wpisujemy reboot albo korzystamy z kombinacji klawiszy CTRL+ALT+DEL.

W trakcie pracy możemy dowolnie przełączać się pomiędzy trybami pracy. Służy do tego polecenie init {$nr} ({$nr} to liczba oznaczająca tryb pracy) np.

# init 5

Zmianę poziomu pracy szerzej opisano tutaj: sekcja Zmiana poziomu pracy systemu w rozdział Administracja

Podstawowe operacje na plikach i katalogach

Zawartość plików wyświetlamy poleceniem cat.

$ cat archiwum

Jeśli chcemy przyjrzeć się plikowi, który nie mieści się na ekranie po wykonania cat możemy uzyskać poleceniem less. Możemy wtedy przeglądać plik używając "strzałek", a kiedy skończymy - naciskamy q.

$ less plik

Komendą touch możemy modyfikować znaczniki czasu pliku, częściej jednak używa się jej do tworzenia pustych plików.

$ touch pusty_plik

Polecenie mkdir tworzy katalog.

$ mkdir archiwum

Za pomocą polecenia rmdir usuwamy puste katalogi.

$ rmdir archiwum

Plik możemy przenieść, albo zmienić jego nazwę, za pomocą polecenia mv.

$ mv listing listing.old
$ mv /home/listing.old /usr/src/

W podobny sposób operujemy na katalogach.

$ mv archiwum smietnik
$ mvdir smietnik /usr/src/smietnik/

Do kopiowania służy polecenie cp.

$ cp listing podkatalog/

Kasujemy poleceniem rm.

$ rm plik        	// Kasuje plik.
$ rm *           	// Kasuje wszystkie pliki w danym katalogu.
$ rm * -i        	// Kasuje wszystkie pliki w danym katalogu z potwierdzeniem.
$ rm * -f        	// Kasuje wszystkie pliki w danym katalogu bez pytania.
$ rm -r          	// Kasuje wszystkie pliki, także te w podkatalogach
$ rm -rf /home/  	// Kasuje wszystkie pliki i katalogi w katalogu /home/

Poruszanie się w drzewie katalogów

Do poruszania się w drzewie katalogów w trybie tekstowym można używać programu Midnight Commander uruchamianego poleceniem mc, jednak nie każdy go instaluje, więc warto zapoznać się z kilkoma poleceniami przedstawionymi w tym rozdziale.

Do poruszania się w drzewie katalogów używamy polecenia cd ścieżka np.:

$ cd /home/users/zenek/

Ten sam efekt uzyskamy poleceniem

$ cd users/zenek/

wykonanym w katalogu /home

Kilka innych przykładów przedstawiamy poniżej.

W systemach uniksowych wyróżniamy kilka rodzajów specjalnych katalogów. Najważniejszym w całym drzewie jest katalog główny -korzeń (ang. root) oznaczany przez ukośnik: "/"

$ cd /

Często po lewej stronie ścieżki podaje się korzeń aby wskazać położenie katalogu lub pliku bez względu na miejsce z którego wydajemy polecenie np.:

$cd /etc/sysconfig

Polecenie ls powoduje wyświetlenie zawartości katalogu. Należy po nim podać nazwę katalogu, który chcemy zobaczyć, w przeciwnym wypadku wyświetlona zostanie zawartość katalogu bieżącego.

$ls /
bin   dev  home    lib    mnt  proc  sbin     srv  tmp  var
boot  etc  initrd  media  opt  root  selinux  sys  usr
$cd /home
$ls
services  users

Parametr -a powoduje, że funkcja pokazuje również pliki ukryte (zaczynające się od kropki). -R powoduje wylistowanie również podfolderów.

Polecenie pwd powoduje wyświetlenie ścieżki bieżącego katalogu.

$cd users/bart
$pwd
/home/users/bart/

Ważnym katalogiem jest katalog domowy użytkownika - oznaczany znakiem tyldy (~). Każdy użytkownik może używać w ścieżce tego znaku i zawsze będzie oznaczał jego własny katalog domowy np.:

$ ls ~/dokumenty

Kolejnym takim katalogiem jest katalog nadrzędny oznaczany za pomocą dwóch kropek. Będąc w katalogu: /home/users/zenek możemy przejść o jeden poziom do góry używając polecenia

cd ..

Dzięki temu znajdziemy się w katalogu /home/users.

Data i czas

By wyświetlić aktualny czas i datę systemową posługujemy się komendą date:

$ date sob kwi 26 23:48:33 CEST 2003

Czas działania komputera sprawdzamy komendą uptime.

$ uptime
5:27pm  up  6:51,  4 users,  load average: 0.32, 0.08, 0.02

W sytuacji gdy chcemy z zmierzyć czas potrzeby na wykonanie operacji/czynności/procesu to posługujemy się komendą time.

$ time find /home/users/rennis/ HELLO
real	0m13.297s
user	0m0.060s
sys	0m0.230s

Przykład ten poszukuje pliku HELLO w moim katalogu domowym, co zajmuje systemowi ~13s.

Edycja plików konfiguracyjnych

W systemach z rodziny UNIXa konfiguracja systemu jest przechowywana w plikach tekstowych. Zaletą tego rozwiązania jest możliwość konfigurowania systemu przy pomocy bardzo prostych narzędzi, wadą zaś to że można łatwo popełnić błąd. Dlatego jeśli chcemy tylko przeglądać plik powinniśmy użyć programu less np.:

# less /etc/poldek/poldek.conf

Jeśli jesteśmy pewni że chcemy dokonać zmian, powinniśmy wcześniej wykonać kopię zapasową pliku (pliki kopii zapasowej kończy się tyldą).

# cp /etc/poldek/poldek.conf /etc/poldek/poldek.conf~

Teraz możemy zacząć modyfikować plik, domyślnie instalowanym edytorem plików jest vim, dlatego dobrze jest umieć się nim posługiwać choćby w podstawowym zakresie. Bardzo użyteczną cechą Vima jest kolorowanie składni podstawowych plików konfiguracji (o ile nasz terminal jest kolorowy), dzięki czemu łatwo możemy zauważyć ewentualne błędy.

Aby otworzyć nim plik do edycji wydajemy polecenie

# vim /etc/poldek/poldek.conf

Początkującym można zaproponować edytor mcedit będący częścią programu mc (Midnight Commander), inne nieco mniej popularne edytory to: emacs, pico, joe

Należy pamiętać o tym, że prawo zapisu plików w katalogu konfiguracji systemu (/etc) ma tylko superużytkownik (root) i z takimi uprawnieniami należy uruchamiać edytor. Pliki konfiguracyjne w linuksie muszą kończyć się znakiem nowej linii, dlatego przed zapisem należy pamiętać o sprawdzeniu czy jest wstawiony. Po raz kolejny swoją przewagę nad innymi edytorami pokazuje Vim, który automatycznie wstawia znak nowej linii.

Podstawowe narzędzia kontroli sieci TCP/IP

Aby używać przedstawionych tu programów, należy mieć uprawnienia superużytkownika lub być zapisanym do odpowiedniej grupy. Listę grup i odpowiadających im uprawnień zamieszczono w sekcja Zarządzanie uprawnieniami w rozdział Administracja. Bardziej zaawansowane narzędzia sieciowe opisano w sekcja Narzędzia sieciowe w rozdział Zastosowania sieciowe.

$ ping pld-linux.org

PING pld-linux.org (81.0.225.27) 56(84) bytes of data.
64 bytes from 81.0.225.27: icmp_seq=1 ttl=44 time=135 ms
64 bytes from 81.0.225.27: icmp_seq=2 ttl=44 time=99.8 ms
64 bytes from 81.0.225.27: icmp_seq=3 ttl=44 time=149 ms

--- pld-linux.org ping statistics ---
3 packets transmitted, 3 received, 0% packet loss, time 2001ms
rtt min/avg/max/mdev = 99.840/128.084/149.144/20.761 ms

[root@g82 ~]# ping google.pl
PING google.pl (216.239.57.99) 56(84) bytes of data.
From 192.168.6.1 icmp_seq=1 Packet filtered
From 192.168.6.1 icmp_seq=2 Packet filtered

--- google.pl ping statistics ---
2 packets transmitted, 0 received, +2 errors, 100% packet loss, time
1000ms

$ traceroute pld-linux.org

traceroute to pld-linux.org (81.0.225.27), 30 hops max, 38 byte packets
 1  192.168.1.1 (192.168.1.1)  0.295 ms  0.608 ms  0.484 ms
 2  217.153.188.173 (217.153.188.173)  1.012 ms  0.648 ms  0.495 ms
 3  217.8.190.153 (217.8.190.153)  30.894 ms  28.983 ms  29.719 ms

$ mtr pld-linux.org

Proxy

Zdarza się, że chcemy lub musimy korzystać z serwera pośredniczącego (proxy), w tym celu trzeba wskazać programowi jego adres i port. Konfiguracja proxy w GNU/Linuksie zależy od programu klienckiego i może być wykonana na jeden z trzech sposobów, oto ich lista:

• zmienne środowiskowe - z nich korzystają głównie programy działające w trybie znakowym np.: lynx, wget, poldek. Definiujemy je następująco: {$protokół}_proxy np. serwer proxy dla FTP wskazujemy za pomocą zmiennej ftp_proxy zaś dla HTTP za pomocą http_proxy np.:

  export ftp_proxy=w3cache.dialog.net.pl:8080

  Są programy, które akceptują nazwy tych zmiennych napisanych wyłącznie wielkimi literami, tak więc dla wygody i pewności możemy zdefiniować obie wersje. Więcej o zmiennych środowiskowych znajdziemy w sekcja Zmienne środowiskowe w rozdział Konfiguracja systemu.

• opcje programu - wiele bardziej rozbudowanych aplikacji używa własnej konfiguracji proxy. Są to przeważnie programy dla środowiska X-Window np.: gFTP, Firefox, Opera.

• konfiguracja środowiska - programy ściśle związane ze środowiskami graficznymi Gnome lub KDE używają ustawień tychże środowisk. Do tego typu programów należą np.: Epiphany, Konqueror.

Ilość miejsca na dysku

Wiele poleceń zwracających wielkości zajmowanej pamięci obsługuje parametr -h przedstawiający wielkości w jednostkach bardziej wygodnych dla człowieka.

Komenda df służy do pokazania ilości miejsca na zamontowanych partycjach.

$ df -h
System plików        rozm. użyte dost. %uż. zamont. na
/dev/hdc1              36G  5.6G   29G  16% /

Natomiast komendą du można sprawdzać objętość plików oraz całych katalogów. Uruchomienie du -h wyświetli listę plików, katalogów i ich objętości (z bieżącego katalogu)

$ du -h
4.1kB	./archiv/httpd
4.1kB	./archiv/mysql
4.1kB	./archiv/exim
17kB	./archiv
4.1kB	./httpd
4.1kB	./mysql
111kB	./exim
107kB	./ircd
4.1kB	./mail
2.1MB	.

Za pomocą opcji -s uzyskamy sumę objętości wszystkich plików

$ du -sh /bin
3,4M    /bin

Procesy i zasoby

Listę wszystkich uruchomionych procesów oraz dotyczące ich dane otrzymamy dzięki poleceniu ps

$ ps aux

USER       PID %CPU %MEM   VSZ  RSS TTY      STAT START   TIME COMMAND
root      1350  0.0  0.1  1788  868 ?        Ss   May27   0:00 syslog-ng
zenek     2252  0.0  1.2 11316 6668 ?        Ss   May27   0:01 xfce4-session
root      2301  0.0  0.3  2748 1556 tty2     Ss   May27   0:00 -bash

Oraz w formie drzewa procesów rodziców i procesów potomnych

$ ps xf

 PID TTY      STAT   TIME COMMAND
2459 ?        S      0:32 xmms
2460 ?        S      0:00  \_ xmms
2461 ?        S      0:00      \_ xmms
2465 ?        S      0:00      \_ xmms
2816 ?        S      0:00      \_ xmms

W przypadku potrzeby ciągłego śledzenia zmian w systemie możemy użyć programu top. Program ten pokazuje najbardziej zasobożerne procesy. Dodatkowo na bieżąco wyświetla całkowite zużycie procesora (CPU), pamięci operacyjnej(Mem) oraz zajętość przestrzeni wymiany (Swap).

$ top

top - 01:38:54 up  3:28,  4 users,  load average: 0.10, 0.08, 0.08
Tasks:  63 total,   2 running,  61 sleeping,   0 stopped,   0 zombie
Cpu(s):  2.3% us,  1.3% sy,  0.0% ni, 96.1% id,  0.0% wa,  0.3% hi,  0.0% si
Mem:    516244k total,   440344k used,    75900k free,    11840k buffers
Swap:  1076312k total,        0k used,  1076312k free,   328012k cached

 PID USER      PR  NI  VIRT  RES  SHR S %CPU %MEM    TIME+  COMMAND                                                        
2240 root      15   0 62644  24m  45m S  1.6  4.9   7:37.40 X                                                              
2892 zenek     16   0  1880  928 1672 R  0.6  0.2   0:00.05 top                                                            
2695 zenek     16   0  6532 3824 5056 R  0.3  0.7   0:01.63 xterm                                                          
   1 root      16   0  1532  584 1372 S  0.0  0.1   0:00.82 init                                                           

Informacje o samej pamięci i przestrzeni wymiany uzyskamy dzięki komendzie free

$ free
             total       used       free     shared    buffers     cached
Mem:        516244     445536      70708          0      11880     332728
-/+ buffers/cache:     100928     415316
Swap:      1076312          0    1076312

Całkowita ilość zużytej pamięci (razem z buforami dyskowymi) mieści się w pierwszym wierszu w kolumnie USED. Zaś ilość pamięci zużytej jedynie przez programy mieści się w drugim wierszu w tej samej kolumnie.

Do śledzenia zmian zużycia zasobów systemu w funkcji czasu warto polecić program vmstat z liczbą sekund w parametrze. Podany czas jest odstępem pomiędzy pomiarami, program pokazuje zmiany w wykorzystaniu pamięci, obszaru wymiany, czasu procesora, przerwań czy wielkości transferu do i z urządzeń masowych:

# vmstat 2
procs -----------memory---------- ---swap-- -----io---- --system-- ----cpu----
 r  b   swpd   free   buff  cache   si   so    bi    bo   in    cs us sy id wa
 0  0      0 276896    980  89812    0    0   377     6  482   818  6  2 90  1
 0  0      0 276780    980  89816    0    0     0     0  456   770  0  0 100  0
 0  0      0 276772    980  89816    0    0     0    28  461   846  0  0 100  0

Do procesów których jesteśmy właścicielami możemy wysyłać sygnały (root może wysłać sygnał do każdego procesu). Aby zakończyć jakiś proces należy do procesu wysłać sygnał TERM. Dokonuje się tego poleceniem kill lub killall. Pierwsze zabija proces o podanym numerze PID (unikalnym identyfikatorze procesu) np.:

$ kill 2901

Drugie z poleceń zabija wszystkie procesy, które mają podaną nazwę np.:

$ killall xmms

Sygnał TERM może być nieskuteczny w niektórych wypadkach, wtedy należy użyć bardziej brutalnej metody - sygnału KILL. Możemy go wysłać programem kill lub killall z odpowiednim parametrem: "-9" lub "-KILL":

kill -9 2901

W systemach uniksowych można ustawiać priorytety uruchamianym programom bądź też modyfikować bieżący priorytet działającego procesu. Priorytet jest nazywany jest "liczbą nice". Mówi ona jak mili jesteśmy dla systemu i innych użytkowników. Priorytet możemy ustawiać od -20 do +19, przy czym domyślna wartość zazwyczaj wynosi 0. Ujemne wartości oznaczają wyższy priorytet, zaś dodatnie niższy. Ujemną wartość może nadać tylko superużytkownik.

Aby uruchomić proces z priorytetem innym niż domyślny należy użyć programu nice np.:

$ nice -n +5 mc

Działającym procesom można zmieniać priorytet. Aby to zrobić używamy polecenia renice:

$ renice +5 mc

Jak sprawdzić kto jest zalogowany oprócz nas?

Pierwszą komendą jest who. Podaje ona nam nazwę użytkownika, terminal na którym jest zalogowany oraz czas rozpoczęcia pracy.

$ who
gozda    tty1         Apr 18 10:52
gozda    pts/1        Apr 18 16:21
gozda    pts/4        Apr 18 11:06
gozda    pts/6        Apr 18 14:46
gozda    pts/8        Apr 18 16:25
gozda    pts/9        Apr 18 18:25
gozda    pts/10       Apr 18 18:29

Kolejna komenda w pokazuje nam kto jest zalogowany i co robi na poszczególnych sesjach.

$ w
6:56pm  up  8:05, 7 users,  load average: 1.94, 1.75, 1.61
USER     TTY      FROM  LOGIN@   IDLE   JCPU   PCPU  WHAT
gozda    tty1     -     10:52am  8:03m 16.67s  0.02s  sh /usr/X11R6/bin/startx
gozda    pts/1    -     4:21pm  6:45   5.37s  5.32s  irssi
gozda    pts/4    -     11:06am 37:46   3.22s  3.17s  ekg
gozda    pts/6    -     2:46pm 10:17  12.66s  1.08s  mp3blaster
gozda    pts/9    -     6:25pm  0.00s  0.12s  0.03s  w
gozda    pts/10   -     6:29pm 22:07   3:58   0.02s  ./mozilla-bin

Komenda users. Pokazuje ona pseudonimy użytkowników zalogowanych w systemie.

$ users
gozda gozda gozda gozda gozda gozda gozda

Poleceniem whoami dowiadujemy się, jak nazywa się użytkownik, na którym pracujemy.